ข้าเก่า

พระอาจารย์สงบ มนสฺสนฺโต

เทศน์พระ วันที่ ๑๗ ตุลาคม ๒๕๖๗

ณ วัดป่าสันติพุทธาราม (วัดป่าเขาแดงใหญ่ ) ต.หนองกวาง อ.โพธาราม จ.ราชบุรี

ตั้งใจฟังธรรมะ ตั้งใจฟังธรรม ธรรมะเป็นสัจธรรมขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่มีกำมือในเรา แบตลอด ให้ชาวพุทธ ให้สาวกสาวกะ ผู้ได้ยินได้ฟังศึกษาค้นคว้าให้มันเป็นตามความเป็นจริงขึ้นมาในหัวใจของตน

เวลามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาในหัวใจของตน เห็นไหม สันทิฏฐิโก ยกไว้ให้กับสันทิฏฐิโก รู้แจ้งกลางหัวใจ ถ้ามันรู้แจ้งกลางหัวใจแล้วมันมีสิ่งใดเป็นความลึกลับซับซ้อนไหม

ถ้ามันลึกลับซับซ้อนนี่ไง ข้าเก่า

ช้างสาร งูเห่า ข้าเก่า

ข้าเก่ามันไว้ใจไม่ได้ ความไว้ใจไม่ได้ เห็นไหม คนเราถ้ามีการศึกษา มีสติปัญญา มีประสบการณ์ในชีวิตของเขา เขาทำอย่างไรแล้วเขาจะดูแลครอบครัวของเขา เขาดูแลบริหารจัดการในหมู่คณะของเขาให้เป็นสัจจะเป็นความจริงขึ้นมา

ถ้าข้าเก่า ไว้เนื้อเชื่อใจแล้วไหลตามไปนะ เรียบร้อย

ถ้าสันทิฏฐิโก มันรู้ชัด รู้จริง เห็นจริงตามความเป็นจริง แล้วมันมีสิ่งใดล่ะ เพราะอะไร เพราะ เอโก ธัมโม ไง ธรรมอันเอกไง ธรรมที่ไม่มีสิ่งใดเข้าไปเกาะเกี่ยวได้ไง มันรอดพ้นเลย มันรอดพ้นเป็นข้อเท็จจริงในหัวใจดวงนั้นไง สันทิฏฐิโก

แต่ถ้ามันไม่เป็นความจริง มันก็ไม่เป็นความจริงวันยังค่ำ ถ้ามันไม่เป็นความจริงวันยังค่ำ สังคม เห็นไหม ข้าเก่า อยากมีบริษัทมีบริวาร อยากมีคนรอบข้าง อยากมีคนที่น่าไว้วางใจ

ข้าเก่าน่ะตัวร้าย สิ่งที่ทำร้ายๆ ถ้ามันมีผลประโยชน์ของมัน มันเป็นข้าศึกแล้ว มันมาล้วงตับแล้ว มันเอาความลับของเจ้านายไปบอกคนอื่น มันเอาความลับของเจ้านายมันไปหาผลประโยชน์ของมันไง นี่ไง ข้าเก่าๆ

ถ้าข้าเก่านะ อยากมีบริษัทมีบริวาร อยากมีคนล้อมหน้าล้อมหลัง อยากมีคนเชิดชูบูชา เพราะอะไร เพราะพึ่งพาอาศัยเขาไง ต้องพึ่งพาอาศัยเขา

แต่ถ้าเป็นธรรมๆ พึ่งพาอาศัยใคร

พึ่งพาอาศัยแบบพวกเรานี่ไง พระกรรมฐานๆ บวชเป็นพระแล้วนะ อุปัชฌาย์ให้เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ถ้าเกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ถ้าทำความสงบของใจเข้ามาได้แล้วฝึกหัดปฏิบัติของเราไง

ถ้าฝึกหัดปฏิบัติของเรา เห็นไหม เริ่มต้นตั้งแต่วันเข้าพรรษา วันเข้าพรรษาแล้วเราอธิษฐานพรรษา วันนี้วันออกพรรษา ถ้าวันออกพรรษาแล้ว ๓ เดือน เราได้ฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมา มันมีสิ่งใดเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมาในหัวใจของเราบ้าง ถ้ามันเป็นชิ้นเป็นอันขึ้นมาในหัวใจของเราบ้าง มันเป็นสัจจะเป็นความจริงไง มันเป็นประสบการณ์ของหัวใจดวงนั้น

หัวใจดวงนั้นมีศรัทธามีความเชื่อในพระพุทธศาสนา มาบวชเป็นพระๆ แล้วนับรบ นักรบรบกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของตน เวลากิเลสมันขี้มันถ่ายรดหัวใจของตน มันเจ็บแสบปวดร้อน มันทุกข์มันยาก มันหงอยมันเหงา มันเศร้า มันทุกข์ระทม

มันอยู่ไหน มันอยู่ไหน

มันเป็นกิเลสไง มันเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยากที่ยึดครองหัวใจของสัตว์โลก

จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะเพราะมีอวิชชา มีความไม่รู้ แล้วความไม่รู้นั่นเจ้าวัฏจักร เรือนยอดของเรือน ๓ หลัง ความโลภ ความโกรธ ความหลง ลูกสาวของมัน แล้วมันยังมีลูกมีหลานออกไปอยู่ในหัวใจของสัตว์โลกไง

แล้วเรา เราบวชเป็นพระ เป็นพระกรรมฐาน เป็นนักรบ นักรบจะรบกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน ไม่รู้ไม่เห็นอะไรทั้งสิ้นใช่ไหม ไม่รู้ไม่เห็นอะไรทั้งสิ้น เห็นไหม เวลาประพฤติปฏิบัติไปไง มันเป็นสัญญาอารมณ์ไง

คำว่า “สัญญาอารมณ์” หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่น ครูบาอาจารย์ของเราท่านประพฤติปฏิบัติมาไง สิ่งที่น่ากลัวที่สุดคือสัญญาๆ สัญญาคือความจำได้หมายรู้ไง ถ้าจำได้หมายรู้ เห็นไหม

เกิดเป็นมนุษย์ เกิดมาพบพระพุทธศาสนา มาบวชเป็นพระๆ ว่าเป็นนักรบไง มีอำนาจวาสนาได้มาบวชเป็นพระไง ศากยบุตรพุทธชิโนรสไง ได้ห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ธงชัยพระอรหันต์ไง เป็นธงชัยของพระพุทธศาสนา เราได้ห่มผ้ากาสาวพัสตร์ไง นี่มันมีสิ่งที่มีคุณค่า เห็นไหม เราเป็นพระกรรมฐานๆ

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านวางข้อวัตรปฏิบัติไว้ ตากผ้าตากอย่างไร

ผ้ากาสาวพัสตร์ไง ซักผ้า ย้อมผ้า สุผ้า ดูแลรักษาผ้า

เอ็งทำกันหรือเปล่า เอ็งรู้จักไหม เอ็งทำอะไรกันอยู่

ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมาไง นี่ธงชัยพระอรหันต์ไง แล้วเอามาห่ม ขี้เหงื่อขี้ไคลเหม็นฟุ้งไปหมดเลย บิณฑบาตมาต้องผึ่งผ้าเพื่อให้ดับกลิ่น เวลาถึงคราวซักผ้า ดูแลผ้า นี่ไง นี่ข้อวัตรปฏิบัติไง

ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา เป็นศากยบุตรพุทธชิโนรสไง มาบวชเป็นพระแล้วไง บวชเป็นพระขึ้นมาแล้วมีคุณค่าในชีวิตของความเป็นพระหรือไม่

ถ้ามีอำนาจวาสนาไง มีคุณค่าในชีวิตของความเป็นพระไง จะเคารพบูชาไง เคารพบูชา เห็นไหม หลวงปู่มั่น โอ้โฮ! บริขารแวววาวเลย แล้วผู้ที่ดูแล หลวงตาพระมหาบัวไง หลวงปู่เจี๊ยะไง ดูแลผ้ากาสาวพัสตร์ของหลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นไง ถ้าคนเข้าใกล้ชิดได้ไง เขาต้องมีสติ

ไม่มีสติ เรียบร้อย

เพราะเป็นการฝึกหัด ข้อวัตรปฏิบัติเขาเอาไว้ฝึกหัดๆ ฝึกหัดให้เป็นคนดีขึ้นมาไง

ข้าเก่า ขี้เกียจ ขี้คร้าน ไม่สนใจ ทิ้งไว้ให้มันเหม็นฟุ้งอยู่นั่นน่ะ แล้วบอกว่า พระกรรมฐาน นักรบ

เอ็งรบกับอะไร

ถ้ารบกับกิเลสในใจของตนสิ รบกับความขี้เกียจ ขี้คร้าน มักง่าย เห็นแก่กิเลส ไม่สนใจ

นักรบหรือ

ข้าเก่า ข้าเก่ามันขี่หัวเอา

นี่ไง แต่ถ้าเป็นครูบาอาจารย์ของเรา ถ้าเรามีอำนาจวาสนาของตนนะ เวลาฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมาไง ทำความสงบของใจเข้ามาให้ได้

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านประพฤติปฏิบัติของท่านมาก่อน เวลาท่านฝึกหัดปฏิบัติของท่านมา ตั้งแต่ทำความสงบของใจเข้ามา ใจสงบแล้วมีความสุขความสงบอยู่บ้าง แล้วจะทำอย่างไร ศึกษาค้นคว้าแล้วมันหาหนทางอย่างไร คนถ้ามีอำนาจวาสนานะ

ข้าเก่า กิเลสมันตบหัวเล่น ข้าเก่า กิเลสมันตบหัวเล่นเลย

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ธรรมะของเราไม่มีกำมือนะ แบตลอด ให้ศึกษาให้ค้นคว้า คนที่มีอำนาจวาสนาเป็นบัณฑิต เขาฝึกหัดปฏิบัติของเขาให้หัวใจของเขาแวววาวขึ้นมา ให้มีสติมีปัญญาไง ถ้ามีสติมีปัญญามันแยกได้ไง อะไรเป็นกิเลส อะไรเป็นธรรมไง

ถ้าไม่มีอำนาจวาสนา ข้าเก่ามันขี่เอา ขี้เกียจ ขี้คร้าน มักง่าย เห็นแก่ได้ เห็นแก่ความสุขนิดหนึ่ง เห็นแก่เรื่องที่จะต้องลงทุนลงแรง ปัดทิ้งๆ ไม่สนใจอะไรเลย

แต่หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านฝึกหัดปฏิบัติของท่าน ท่านทำความสงบของใจเข้ามาก่อน ทำความสงบของใจขึ้นมาแล้วศึกษาค้นคว้าไง ศึกษาค้นคว้าจากพระไตรปิฎก ศึกษาค้นคว้าจากตำรับตำราไง

สาวกสาวกะผู้ได้ยินได้ฟังไง พยายามฝึกหัดประพฤติปฏิบัติไง ถ้ามันทุกข์มันยาก มันทุกข์มันยากก็เพราะกิเลสมันยิ่งใหญ่ไง ถ้ามีสติปัญญา พยายามทำความสงบของใจให้ได้ ถ้าทำความสงบของใจไม่ได้ก็พุทโธๆๆ ใช้ปัญญาอบรมสมาธิไง

ถ้าจิตมันสงบนะ มันเห็นนายเก่า มันไม่ใช่ข้าเก่าแล้ว มันเห็นนายเก่า อวิชชาความไม่รู้ กิเลสตัณหาความทะยานอยากในหัวใจของตนนั่นน่ะ เจ้านายทั้งนั้นน่ะมันบีบคั้นมาตลอด ไม่รู้จักมันเลย

ดูสิ ดูทางโลกเขา เถ้าแก่เจ้าของกิจการ ผู้อำนวยการกองต่างๆ มีอำนาจทั้งนั้นน่ะ ไอ้พวกพนักงาน ไอ้พวกลูกจ้างเป็นเบี้ยล่างทั้งนั้นน่ะ ให้เขาเหยียบเขาย่ำนั่นน่ะ นี่เจ้านายเก่า เจ้านายทั้งนั้น

แต่ถ้าเป็นทางโลก ข้าเก่า เมียรัก ไว้วางใจไม่ได้ วางใจขึ้นมา ถึงเวลาแล้วสิ้นชีพเลย แต่ถ้าเป็นเจ้านายเก่าล่ะ

เป็นเจ้านายเก่า นายเก่าๆ อวิชชามันเจ้าวัฏจักร จิตที่เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะมันควบคุมดูแลมาตลอด ไม่มีใครพ้นจากอำนาจของมันไปได้

เริ่มต้นตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอาสวักขยญาณทำลายอวิชชาในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

พญามารๆ นะ “เจ้าชายสิทธัตถะจะพ้นจากมือเราไปๆ” คร่ำครวญร้องไห้อยู่ตลอดเวลา

เวลานางตัณหา นางอรดี ความโลภ ความโกรธ ความหลง ลูกสาวของพญามาร

“พ่อเป็นอะไรๆ”

“โอ้ เจ้าชายสิทธัตถะจะพ้นจากมือเราไป”

“พ่อไม่ต้องเสียใจ เดี๋ยวพวกอิฉันจะจัดการเองค่ะ”

จัดการเรื่องอะไรล่ะ พ่อมึงยังฆ่าทิ้งแล้ว เรือนยอดของเรือน ๓ หลังทำลายหมดแล้ว แล้วลูกสาวมันจะอยู่ที่ไหน เรือนมันไม่มีไง

แต่ที่มันไม่มี ไม่มีที่ไหน

ก็ไม่มีในหัวใจขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ไม่มีตั้งแต่เอโก ธัมโม ตั้งแต่ธรรมอันเอกอันนั้นไง เอกเป็นหนึ่ง ไม่มีสองไง ไม่มีอะไรจะเข้าไปในหัวใจอันนั้นได้ไง

แต่ถ้ามันเป็นกิเลสตัณหาความทะยานอยาก มันไม่รู้ไม่เห็นของมัน เห็นไหม ข้าเก่า คุ้นเคย พึ่งพาอาศัยกัน ช่วยกันคุ้มครองดูแลไง ข้าเก่าๆ ข้าเก่าเพราะไม่รู้ไม่เห็นของมันไง ข้าเก่าเพราะพึ่งพาอาศัยเขาไง ถ้ามันเป็นทางโลกก็สัญญาอารมณ์นี่ไง ความรู้สึกนึกคิดก็คิดกันอยู่นี่ไง ว่าเป็นปัญญาๆ ปัญญาของข้าเก่าไง

แต่ถ้าเป็นธรรมๆ ถ้าทำความสงบของใจเข้ามา จิตสงบแล้วมันเห็นนายเก่า นายเก่าคือพญามาร นายเก่าที่มันบ่งการชีวิต แล้วมีอำนาจวาสนาขึ้นมา จะไถ่ตัวเองออกมาจากเป็นขี้ข้า

ถ้าจิตมันสงบนะ จิตมันสงบระงับ มันมีอำนาจวาสนาของมัน มันทำของมันได้ ถ้าจิตไม่มีอำนาจวาสนาของมัน ล้มลุกคลุกคลานอยู่นี่ไง ถ้าล้มลุกคลุกคลานอยู่นี่ เห็นไหม แล้วไว้วางใจกับความรู้สึกนึกคิดได้ไหม

เวลาบวชเป็นพระ อุปัชฌาย์ไง กรรมฐาน ๕ ไง ถ้าไม่รู้จักสิ่งใด ทำสิ่งใดไม่ได้ เกสา โลมา นขา ทันตา ตโจ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง กินอยู่นี่ ขับถ่ายอยู่นี่ ตีตาดเหงื่อไหลไคลย้อยเลย ขี้เหงื่อ ขี้ไคล ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง

นี่ไง ถ้าข้าเก่า ข้าเก่าก็ขี้เหงื่อ ขี้ไคล

ถ้านายเก่า นายเก่าก็ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง

แล้วใครจะมีสติปัญญาเท่าทันมัน

ตั้งแต่วันเข้าพรรษามานี่ บวชมานี่ ภาวนามานี่ ตัวไหนมันเป็นตัวจริง ตัวไหนมันเป็นตัวปลอม

ตัวปลอมๆ นิยายธรรมะไง ศึกษามาภาคปริยัติ ทรงจำธรรมวินัยๆ ได้ชื่อมาแล้ว พอเราศึกษามาแล้วได้ชื่อมานั่นน่ะ เขียนนิยายได้หมดล่ะ แต่เป็นความจริงหรือไม่

ถ้าเป็นความจริง ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา ปัจจุบันที่รู้ที่เห็นขึ้นมา ใครรู้ใครเห็น

นี่ไง เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง เทศนาว่าการมาได้พระอรหันต์ ๖๐ องค์ไง เธอพ้นจากบ่วงที่เป็นโลกและบ่วงที่เป็นทิพย์ เธออย่าไปซ้อนทางกัน

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไปนครราชคฤห์ไง ไปเอาชฎิล ๓ พี่น้องนั่นน่ะ นี่ไง ที่ปฏิบัติมาแล้ว โอ้โฮ! มีลูกศิษย์ลูกหา พระเจ้าพิมพิสารเป็นลูกศิษย์นะ มีกษัตริย์เป็นลูกศิษย์นะเว้ย สมณะกิ๊กก๊อกนั่นน่ะจะมาอบรมบ่มเพาะไง

เพราะอะไร

เพราะเขามีสถานะทั้งทางโลก มีสถานะทั้งทางบริษัทบริวาร เขาเป็นคนที่อายุมากกว่า นี่ไง ชฎิล ๓ พี่น้องเป็นพราหมณ์ ยิ่งใหญ่นัก

เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะไปขอพักด้วยไง

ไม่ได้ๆ โอ้โฮ! ที่นี่มีกษัตริย์เป็นลูกศิษย์นะ ลาภสักการะมากมาย จะมาแบ่งปันฉันไม่ได้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง พระอรหันต์ ๖๐ องค์ อย่าไปซ้อนทางกัน โลกนี้เขาเร่าร้อนนัก เขาเร่าร้อนด้วยลาภสักการะ เขาเดือดร้อนด้วยทิฏฐิมานะของเขา

นี่คิดว่าตัวเองมีอำนาจวาสนา ตัวเองเป็นพระอรหันต์ไง แก้ไขอย่างใดก็ไม่เชื่อไม่ฟังทั้งสิ้น สุดท้ายชี้หน้า “ท่านไม่ใช่พระอรหันต์หรอก”

คอตกเลย

แล้วพระอรหันต์คืออะไรล่ะ

เขาบูชาไฟๆ เวลาเขาให้เอหิภิกขุ ให้บวชแล้ว เทศน์อาทิตตฯ ไง มโนวิญฺญาเณปิ นิพฺพินฺทติ มโนสมฺผสฺเสปิ นิพฺพินฺทติ

สิ่งที่ความเดือนร้อน ร้อนก็บูชาไฟอยู่นั่นน่ะ ร้อนเพราะมันเป็นไฟไง ตาเป็นของร้อน หูเป็นร้อน ลิ้นเป็นร้อน อายตนะเป็นของร้อน ร้อนเพราะอะไร ร้อนเพราะกิเลสอวิชชาพญามารไง มันพาไปเกาะไปเกี่ยว มันพาไปยึดไปมั่น มันพาไปแสวงหา มันเป็นโลกามิสไง ข้าเก่า

สิ่งนี้มันสุขหรือมันทุกข์

มันทุกข์พระเจ้าค่ะ

ถ้ามันทุกข์ ยึดไว้ทำไม

มันจะเข้าไปหานายเก่าแล้ว

ถ้ามันมีศีล มีสมาธิ มีปัญญา มันจะเกิดมรรคเกิดผลขึ้นมา ถ้าเกิดมรรคเกิดผลขึ้นมา มันจะฆ่า มันจะทำลายอวิชชาในหัวใจของตนไง

แต่ถ้าเป็นทางโลก เป็นทางโลกียะๆ โลกๆ ไง มันเป็นข้าเก่า เราไปพึ่งพาอาศัยเขา

ธรรมะขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไง ศึกษามา ศึกษามาเป็นภาคทฤษฎี ทรงจำธรรมวินัยๆ นี่ไง สัญญาอารมณ์ ครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติท่านบอก น่ากลัวนัก

สิ่งที่เป็น เขาให้ฝึกหัดใช้ปัญญา พระพุทธศาสนา ศาสนาแห่งปัญญา ไอ้นี่มันเป็นสัญญา สัญญาเก่า ความคิดมั่นหมายเก่า มันเป็นข้าเก่า แล้วมันก็หวังพึ่งพาอาศัยกันมาตลอด

แต่ถ้าทำความสงบของใจเข้ามาได้ๆ ทำสัมมาสมาธิให้ได้ ถ้ามันเห็น มันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามความเป็นจริงไง นี่ไง นายเก่าทั้งนั้นน่ะ นายเก่าเพราะอะไร

บุพเพนิวาสานุสติญาณ จุตูปปาตญาณ อดีตที่ได้สะสมมา อดีตที่ได้กระทำมา ทำมาอย่างไร แล้วถ้ามันไม่สิ้นสุด อนาคตมันจะไป เวลาเป็นปัจจุบันๆ นี่ไง ปัจจุบัน ชาติปัจจุบันนี้ไง ขณะที่ทำอยู่นี่ไง ขณะที่เรามีชีวิตอยู่นี่ไง สิ่งที่มีค่าขึ้นมา นักรบๆ มันจะรบกิเลสในใจของตน ถ้ามันรบกิเลสในของตน ถ้ามันทำความสงบของใจได้ไง มันเห็นสติปัฏฐาน ๔ ตามเป็นจริงไง เจ้านายเก่า

เจ้านายเก่า โอ๋! พามาตั้งแต่ไม่มีต้นไม่มีปลายนะ พามาตั้งแต่มาเกิดเป็นมนุษย์นี่ไง แล้วบวชเป็นพระอยู่นี่ไง เวลาปฏิบัตินี่ไง

ถ้าเป็นโลกๆ เป็นข้าเก่า

ถ้าเป็นทางธรรมๆ มันจะไปเจอนายเก่า นายเก่าที่มันขับดันมาตลอดมาตั้งแต่ไม่มีต้นไม่มีปลายจนปัจจุบันนี้ไง แล้วอนาคตกาลมันจะไปอีกถ้ามันไม่มีอำนาจวาสนาไง

ถ้ามีอำนาจวาสนาขึ้นมา มันจะวิปัสสนาใช้ปัญญา

พระพุทธศาสนา ศาสนาแห่งปัญญา ปัญญามันจะเกิดขึ้นมันเป็นภาวนามยปัญญา แต่มันเกิดขึ้นจากผู้ที่มีอำนาจวาสนา ผู้ที่ทำได้จริง ผู้ที่ทำได้จริงไง ผู้ที่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ไม่ใช่สันนิษฐาน ไม่ใช่ด้นเดา

สันนิษฐานเพราะอำนาจวาสนา วุฒิภาวะมันอ่อนด้อย วุฒิภาวะถ้ามันไม่ถึง มันก็สันนิษฐานคิดเอา จินตนาการเอา มันคิดของมันไป สันนิษฐานเอา คาดหมายเอา

แต่ถ้ามันเป็นความจริง สมควรแก่ธรรม ถ้าสมควรแก่ธรรม ถ้ามันฝึกหัดปฏิบัติตามความเป็นจริงของเราขึ้นมา

ตั้งแต่เข้าพรรษามานะ เราตั้งใจของเราอยู่แล้ว แล้วเราฝึกหัดของเราอยู่แล้ว ล้มลุกคลุกคลานมานี่เพราะข้าเก่าๆ ข้าเก่าทั้งปลิ้นทั้งปล้อน ทั้งหลอกทั้งลวง ทั้งพลิกทั้งแพลง แล้วจะอาศัยเขาก็อาศัยเขาไม่ได้สักที อาศัยเขาล้มลุกคลุกคลานมาตลอด แล้วถ้าจะไปเจอนายเก่าล่ะ

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นองค์ที่ ๔ ภัทรกัปๆ ธรรมนี้เป็นของเก่าแก่ พระพุทธเจ้า ๕ องค์ พระศรีอริยเมตไตรยจะตรัสรู้ข้างหน้า แล้วอนาคตวงศ์จะมาอีก ๑๐ องค์ นี่มันเป็นของดั้งเดิม ของเก่าแก่

ของเก่าแก่ ธรรมะเป็นของเก่าแก่ ของเก่าแก่ แต่เราทำของเราไม่ถึงไง เราทำของเราเป็นเรื่องโลกๆ ไง เราอาศัยข้าเก่าๆ ให้มันทำให้ล้มทำให้ลื่นไถลไป ให้มันทำให้ล้มลุกคลุกคลาน ข้าเก่ามันพาไปไง สัญญาอารมณ์ทั้งหลายไง โลกียปัญญา ปัญญาโลกๆ ไง แล้วทำถึงสุดความสามารถแล้วได้อะไรมา

ว่างๆ ว่างๆ

ว่างๆ อะไรของมึงวะ

ถ้าเป็นนายเก่า ธรรมะเป็นของดั้งเดิม ของเก่าแก่ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเป็นองค์ที่ ๔ พระศรีอริยเมตไตรยจะเป็นองค์ต่อไป ของเก่าแก่ แต่เก่าแก่ด้วยความเป็นธรรมไง ถ้ามันเก่าแก่ด้วยความเป็นธรรม

นายเก่า ถ้าเป็นนายเก่าขึ้นมา เจ้านายเก่าจะควบคุมดูแล เจ้านายเก่าจะฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมาให้มันเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมาในหัวใจของตน ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมาในหัวใจของตน ผู้ใดปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม สุขอื่นใดเท่ากับจิตสงบไม่มี ถ้าจิตสงบระงับแล้ว สิ่งที่มีคุณค่าที่นี่

ครูบาอาจารย์ที่เป็นธรรมๆ ขึ้นมา ท่านเห็นหัวใจของสัตว์โลก เห็นหัวใจของมนุษย์ เห็นหัวใจผลของวัฏฏะมีคุณค่าที่สุด แล้วสิ่งที่จะเข้าถึงหัวใจของตนได้มันเป็นความจริงขึ้นมา มันจะมีความสุขความสงบในใจของตน

ถ้ามันจะมีความสุขความสงบในหัวใจของตนนะ แล้วมันเกิดขึ้นได้อย่างไร

เกิดขึ้นจากสติ เกิดขึ้นจากปัญญา ปัญญาอย่างนี้เป็นโลกียปัญญา ปัญญาอย่างนี้เป็นปัญญาอบรมสมาธิ คำว่า “ปัญญาอบรมสมาธิ” มันทำทั้งหลายทั้งหมดขึ้นมาสู่ความสงบสุข มันทำทั้งหลายทั้งปวงขึ้นมาให้เป็นบาทฐาน สมถกรรมฐานฐานที่ตั้งแห่งการงาน

แต่ถ้ามันทำความสงบของใจเข้ามาไม่ได้ ข้าเก่าๆ มันไถลไป มันล้มลุกคลุกคลานไปตลอด ล้มลุกคลุกคลานไปโดยที่อำนาจวาสนาไง

สิ่งที่ว่า ๔ อสงไขย ๘ อสงไขย ๑๖ อสงไขย องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราวาสนาน้อย วาสนาน้อยเพราะ ๔ อสงไขย อายุ ๘๐ ปี พระศรีอริยเมตไตรย อนาคตกาล ๘๐,๐๐๐ ปี ๑๖ อสงไขย ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันมีเหตุมีผลของมัน มันมีที่มาที่ไปของมันไง ถ้ามันมีเหตุมีผลของมัน

แล้วปัจจุบันนี้ที่เราเกิดเป็นมนุษย์พบพระพุทธศาสนา แล้วมาบวชเป็นพระ มันก็มีเหตุมีผลของมันไง มีเหตุมีผลขึ้นมา มันก็อยู่ทัศนคตินี่ไง พันธุกรรมของจิตนี้ไง

จิตที่มีกำลัง จิตที่มีอำนาจวาสนา ไม่เชื่ออะไรเลยนะมึง ไม่เชื่อหรอก ของเอ็ง ไม่เกี่ยว สาธุ กาลามสูตร ห้ามเชื่อ

แต่เริ่มต้นเราเชื่อ เราเชื่อ เรามีศรัทธา ศรัทธาในพระพุทธศาสนา ในพระพุทธศาสนา สิ่งที่เป็นรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ อย่างอื่นไม่เชื่อ พระพุทธคือองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธะ พระธรรม พระธรรมคือธรรมและวินัยที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเทศนาว่าการไว้ พระสงฆ์ พระสงฆ์ตั้งแต่พระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ นี่พระสงฆ์ๆ ทั้งนั้นน่ะ พระสงฆ์ต้องพระสงฆ์ที่เป็นธรรม สมมุติสงฆ์ร้อยแปดพันเก้า

แล้วไสยศาสตร์ เรื่องโลกร้อยแปด พราหมณ์เขาไม่ต้องห่มผ้า เขาบูชาไฟ เขามีพญานาคอยู่ในโรงไฟนะ

ที่ว่าเราตื่นพญานาค พญานาคก็ผลของวัฏฏะ มันก็ภพชาติหนึ่ง มันก็เป็นสัตว์มีชีวิตเหมือนเรานี่แหละ แต่ก็อยู่ในภพชาติของเขา แล้วเอ็งไปตื่นเต้นอะไรของมึงวะ ตื่นเต้นก็ไปศึกษาเรื่องไสยศาสตร์นี่ไง ตื่นเต้นๆ มันจะไปตื่นเต้นอะไร ก็มันเป็นภพชาติหนึ่ง มดปลวกมึงก็เห็นอยู่นี่ มึงไปตื่นเต้นอะไร เขาก็เป็นภพชาติของเขา

แต่ถ้าเราฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมา ถ้ามันสงบระงับเข้ามา แล้วเรื่องของเรา นายเก่า พญามาร มันเห็นสติปัฏฐาน ๔ พญามารเป็นนามธรรม คำว่า “นามธรรม” มันอาศัยอะไรเป็นการแสดงออกล่ะ

กายนี่ไง เจ็บไข้ได้ป่วย ทนทุกข์ทรมานไม่ได้นี่ไง เวทนาไง จิตไง ธรรมไง มันเป็นนามธรรม มันก็อาศัยอย่างนี้เหยียบหัวเอ็งนั่นแหละ อาศัยกาย เวทนา จิต ธรรม แล้วเหยียบย่ำทำลายหัวใจ ไม่พอใจทั้งสิ้น จะเอาแต่ความพอใจของตน เอาแต่ความเห็นของตน เอาแต่ข้าเก่าหวังพึ่งเขา ให้เขาย่ำให้เขายี ให้เขาทำลายตลอดเวลา

แต่ถ้าเป็นนายเก่า เรามีศีล มีสมาธิ มีปัญญา ก็ของเก่าของดั้งเดิมนี่แหละ แล้วเป็นอริยทรัพย์ด้วย เพราะเกิดเป็นมนุษย์ไง อาการ ๓๒ สมบูรณ์แบบนี่ไง แล้วอายุขัยของเรานี่ไง แล้วมีสติปัญญาแยกแยะพิจารณาอยู่นี่ไง แล้วถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงขึ้นมาในหัวใจของตนนี่ไง

มันเป็นธรรมๆ เพราะอะไร

จิตสงบแล้วยกขึ้นสู่วิปัสสนา วิปัสสนาด้วยดำริชอบ งานชอบ เพียรชอบ มรรค ๘ เวลาปัญญามันเคลื่อน ปัญญามันหมุน มันบดมันบี้ มันการทำลาย มันปล่อยมันวางไง มันปล่อยมันวาง เห็นไหม

ไอ้ว่างๆ ว่างๆ

ว่างๆ ด้วยอะไรวะ ว่างๆ ด้วยข้าเก่าหรือ ว่างๆ ด้วยอารมณ์ ว่างๆ ด้วยจินตนาการหรือ

แต่ถ้ามรรคมันเคลื่อนล่ะ ถ้าภาวนามันเห็นล่ะ ใครทำ

ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโกไง ถ้าจิตมันไม่ทำมันจะเห็นได้อย่างไร แล้วถ้ามันทำขึ้นมา ถ้ามันเป็นนายเก่า มันไม่ใช่ข้าเก่า

ข้าเก่า เราชี้นิ้วเขา เราบงการเขา เราให้เขาพาออกนอกลู่นอกทางมาประจำ มันเป็นเรื่องอีกอย่างหนึ่งใช่ไหม

แต่เวลาเป็นนายเก่า มันเกิดมรรคเกิดผล มันเกิดศีล เกิดสมาธิ เกิดปัญญาไง เวลาปัญญามันเคลื่อนไง เวลาภาวนามยปัญญา ปัญญาเกิดจากเราไง ไม่ใช่เกิดจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่ใช่เกิดจากอริยสงฆ์ ไม่ใช่เกิดจากใครเลย เกิดจากจิตกูนี่แหละ ก็จิตกูเป็นน่ะ

ถ้าจิตกูไม่เป็น กูจะภาวนาเป็นได้อย่างไรล่ะ ถ้าจิตกูไม่เป็น กูจะเห็นนายเก่ากูได้อย่างไรล่ะ ถ้าจิตกูไม่เป็น มันก็เห็นข้าเก่า ข้าเก่ามันลากไป

มันลากไปในธรรมวินัยพระพุทธเจ้านั่นแหละ ลากไปหมดเลย เกิดมรรคเกิดผล เกิดอริยสัจ เกิดสัจจะเกิดความจริงนะ ทุกคนต้องเชื่อฟังฉันนะ ทุกคนต้องเชิดชูบูชานะ ชี้นิ้วเป็นนิ้ว ชี้นกเป็นนก ชี้ไม้เป็นไม้นะ

เอ็งชี้ก็ชี้ของเอ็งไป ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ใครชี้ไม่ได้

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะทำให้ใครเป็นพระอรหันต์ไม่ได้ องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าวางธรรมวินัยนี้ไว้ เราเป็นคนชี้ทางเท่านั้น จิตของเธอต้องกระทำ จิตของเธอต้องเข้มแข็ง จิตของเธอ เห็นไหม

จิตเป็นอย่างไร จิตเป็นอย่างไร

ตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในพระไตรปิฎกไง เวลาพระไปเฝ้าองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ปฏิบัติอย่างไร อยู่กับใคร อยู่ที่ไหน ชาวบ้านใส่บาตรดีไหม

พระไตรปิฎกน่ะ พระพุทธเจ้าถามเรื่องอะไร ถามเรื่องเอ็งเป็นเทวดา อินทร์ พรหมหรือ

ถามเอ็งอยู่อย่างไร เอ็งกินอย่างไร แล้วเอ็งภาวนาอย่างไร เรื่องอื่นไม่ถาม ไม่มี มีแต่คนมาฟ้อง พระที่นั่นทำผิดอย่างนั้น พระที่นั่นทำผิดอย่างนี้ ท่านถึงบัญญัติๆๆ

เวลาถามก็ถามเอ็งทำอย่างไร เอ็งปฏิบัติอย่างไร ชาวบ้านเขาดูแลเอ็งอย่างไร แล้วเอ็งตอบสนองชาวบ้านอย่างไร

นายเก่า

แต่ข้าเก่าไปหมดล่ะ มันไหลไปตามโลก มันไหลไปตามสงสาร ไหลไปตามแต่กิเลสมันจะชักจูงไปไง แล้วภาวนาก็ภาวนาอย่างนั้นนะ ว่างๆ ว่างๆ

เวลาพิจารณา พอจิตสงบแล้วเห็นนายเก่า เห็นนายเก่า เห็นอวิชชา เจ้านายที่บงการชีวิต เจ้านายที่พาจิตนี้เวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏะ เจ้านายที่ทำ เพราะเจ้านายไม่ใช่เรา เราไม่ใช่เจ้านายไง กิเลสมันถึงเวลา อาสวักขยญาณทำลายอวิชชาไง กิเลสถึงดิ้นพราดๆๆ ไง เจ้านายต้องตายไปต่อหน้าต่อตาไง เจ้านายต้องหลุดจากจิตนี้ไปไง เจ้านายต้องไม่มีที่พึ่งที่อาศัยไง เจ้านายต้องหาที่หลบซ่อน หลบซ่อนอย่างไร เวลามรรคมันเคลื่อนแล้วมันเข้าไปไปทำลายทั้งนั้นน่ะ

เจ้านายก็ต้องฆ่า จะต้องทำลายมัน เวลามันทำลายไปแล้ว สิ่งที่ทำลาย สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส กามราคะ ปฏิฆะอ่อนลง กามราคะ ปฏิฆะขาดไป รูปราคะ อรูปราคะ มา อุทธัจจะ อวิชชา สังโยชน์ ๑๐ กิเลสมันตายไปหมดล่ะ

แล้วตายตรงไหน

ถ้ามันตายตามความเป็นจริงไง ถ้ามันตายตามความเป็นจริง โดยศีล โดยสมาธิ โดยปัญญา นี่พระพุทธศาสนาไง ศาสนาแห่งปัญญา

ปัญญาของใคร

ปัญญาของจิตดวงนั้น จิตตภาวนา

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์คือรื้อหัวใจของสัตว์โลก

ร่างกายนี้เจ็บไข้ได้ป่วย ไปโรงพยาบาลมันเปลี่ยนได้หมดล่ะ อวัยวะนี้เปลี่ยนได้หมดเลย หัวใจก็เปลี่ยนได้ หัวใจมาได้เลย ตับ ไต ไส้ ปอด เปลี่ยนได้ทั้งนั้นน่ะ สิ่งที่เปลี่ยนก็วัตถุนี่ไง แล้วอารมณ์ล่ะ เวลาทุกข์ยาก ใครเปลี่ยนให้

ทุกข์มากี่ภพกี่ชาติ ย้ำคิดย้ำทำจะเป็นจริตเป็นนิสัยของเธอ จริตนิสัย สิ่งที่เป็นอยู่ในใจนั้นไง แล้วมันก็ทุกข์ยากตามนั้นน่ะ ทุกข์ยากตามที่จริตนิสัยของตนที่มันฝักใฝ่ ที่มันแสวงหา มันไม่เป็นความจริงสักอย่าง นี่เจ้านายเก่าทั้งนั้น

แต่เวลาพระกรรมฐานทำความสงบของใจเข้ามา ใจสงบระงับแล้ว งานของนับรบ นักรบรบกับกิเลสตัณหาความทะยานอยากในใจของตน ค้นคว้าใจของตนให้พบ ค้นคว้าใจของตนให้พบคือทำสมาธิเป็น

ทำสมาธิไม่เป็น ค้นคว้าหาใจของตนได้แต่เงา ว่างๆ ว่างๆ ภวังค์ทั้งนั้นน่ะ ภวังค์ไม่ใช่สัมมาสมาธิ ภวังค์เป็นสมาธิชนิดหนึ่ง เป็นมิจฉาสมาธิ ในวงกรรมฐานเขาเรียก สมาธิหัวตอ คร่อมตอไว้ คร่อมจิตไว้

จิตของตนคร่อมมันไว้โดยความมึนชา ความไม่เข้าใจ ความไม่รู้ไม่เห็น ความไม่รู้ไม่เห็นคืออวิชชา อวิชชาคือเจ้านายเก่า มีแต่นายเก่ามันย่ำยีแต่ไม่รู้

หลวงปู่เสาร์ หลวงปู่มั่นท่านปฏิบัติมาก่อน เวลาปฏิบัติแล้วจะเป็นนายเก่า ข้าเก่า เต่าเลี้ยง อย่างไรท่านก็พยายามศึกษาของท่าน ท่านพยายามของท่านขึ้นมาให้เป็นความจริงขึ้นมา พอความจริงขึ้นมา นี่มันเป็นนายเก่าแล้ว นายเก่าคืออวิชชา

พญามารอยู่ที่ฐีติจิต อวิชชา บ้านเรือนของมันคือฐีติจิต จิตเดิมแท้ จิตเดิมแท้เป็นที่อยู่ของพญามาร มารอยู่ที่ภวาสวะ อยู่ที่ภพ

ภพอยู่ที่ไหน ภพชาตินี้หรือ ภพชาตินี้เปลี่ยนสัญชาติสิ มึงก็ไปอยู่ภพใหม่ อยู่ประเทศใหม่แล้ว แต่ภพอันนี้ไง ภพ ภวาสวะในจิตนั้นไง ถ้ามันรู้มันเห็นไง ถ้ามันเป็นความจริงไง ถ้ามันฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมาไง นี่ไง ๑ พรรษา

ตั้งแต่วันเข้าพรรษา เราถือธุดงควัตรขึ้นมา จะฝึกหัดปฏิบัติขึ้นมาให้เป็นความจริงขึ้นมาให้ได้ ถ้าเป็นความจริงขึ้นมาให้ได้ เห็นไหม ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ใครเทศน์ก็ได้ ไอ้คนเทศน์ คนฟังมันรู้หมดล่ะ

เวลาเทศน์ ฟัง เห็นไหม เวลาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มาฆบูชาไง พระอรหันต์ ๑,๒๕๐ องค์ไง พระอรหันต์ทั้งหมดเลย พระอรหันต์กับพระพุทธเจ้ารู้เหมือนกัน พระอรหันต์ๆ ใครจะหลอกพระอรหันต์ได้ถ้าเรื่องธรรมะ ก็พระอรหันต์ด้วยกัน

นายเก่ากับข้าเก่า ถ้าข้าเก่า เต่าเลี้ยง ข้าเก่ามันอยู่ในหัวใจของตน นั่นน่ะต้องศึกษาต้องค้นคว้า ถ้ามันเป็นจริงเป็นจังขึ้นมา มันจะเป็นนายเก่าแล้ว นายเก่าคืออวิชชา นายเก่าคือพญามาร แล้วมันครอบงำในหัวใจของตน ถ้าจิตสงบแล้ว พิจารณาแล้วเข้าใจของตัวเอง นี่เข้าใจๆ เข้าใจเป็นธรรมหรือ

สมุจเฉทปหาน รู้ตามข้อเท็จจริง เวลากิเลสมันดิ้นผับๆๆ เห็นชัดๆ นะ อู้! เกิดมาก็ทุกข์เจียนตาย ปฏิบัติยิ่งทุกข์กว่าเยอะเลย แล้วปฏิบัติไปบูชากิเลสทั้งนั้น ทำดีทำชั่วขนาดไหน สาธุ ยกให้กิเลส กิเลสก็เขกหัวป๊อกๆๆ กิเลสเขกหัวป๊อกๆๆ อยู่นั่นน่ะ

แต่ถ้าเราทำของเราจริงนะ กิเลสจะเขกหัวเราไม่ได้

จิตนี้เป็นนามธรรม กิเลสก็เป็นนามธรรม มันจะมาเขกหัว จะมาบงการชีวิต นายเก่า นายเก่าจะบงการชีวิตไม่ได้ ภาวนามยปัญญาไง ภาวนามยปัญญา ปัญญาญาณ ญาณหยั่งรู้ จักขุญาณ แสงสว่างของปัญญามันครอบงำ มันทำลาย ทำลายจนมันเป็นผุยผง ทำลายจนมันเป็นอวกาศอากาศธาตุ เห็นไหม จิตนี้ครอบงำ ๓ โลกธาตุ มันยิ่งใหญ่ขนาดไหนจิตดวงนี้

เวลามันทุกข์มันยากเจียนตาย เวลามันขาดไง กิเลสขาดเป็นชั้นเป็นตอน มันเป็นอิสรภาพมาตลอด เห็นไหม สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาสไง กามราคะ ปฏิฆะอ่อนลงไง รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชาไง สังโยชน์อย่างต่ำ สังโยชน์อย่างสูง สังโยชน์อย่างหยาบ สังโยชน์อย่างละเอียด ละเอียดสุด ละเอียดแค่ไหน

ไอ้นี่ไม่มีอะไรเป็นชิ้นเป็นอัน ไม่รู้อะไรเกิดมาและอะไรสูญไป

แต่ปฏิบัติ ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ เหตุผลมันต้องสมบูรณ์แบบในหัวใจของมัน มันถึงเป็นสัจจะเป็นความจริงในหัวใจดวงนั้น

ตั้งแต่วันเข้าพรรษา เราตั้งใจแล้วเราฝึกหัด เราจะประพฤติปฏิบัติตามความเป็นจริง วันนี้วันออกพรรษา ออกพรรษาแล้ว มหาปวารณา ปวารณาต่อกันในความที่ผิดพลาดพลั้งไป ให้อภัยต่อกัน แล้วออกพรรษาแล้วเราจะฝึกหัดปฏิบัติต่อเนื่องไป ใครมีอำนาจวาสนามากน้อยขนาดไหน

ในการเข้าพรรษา ๓ เดือนไม่ไปที่ไหน เพื่อจะให้มุมานะมีการกระทำของเรา ออกพรรษาแล้วจะแรมคืน จะไปที่ไหน มันเป็นไปของมันได้ ถ้าเป็นของมันได้ เห็นไหม

เวลาเข้าพรรษาอกแทบแตก ๓ เดือนนี้กูไปไหนไม่ได้แล้วล่ะ เวลาออกพรรษา เฮ้อ! โล่งอกเลย

แล้วโล่งไปไหน ก็คนเดิมนั่นแหละ กิเลสอันเก่านั่นแหละ มันจริงหรือมันไม่จริงขนาดไหน มันก็เป็นคนเดิมนั่นแหละ

แต่ถ้าเป็นคนจริง จะในพรรษา ในออกพรรษา วันและเวลา สายน้ำไปแล้ว ไหลผ่านไปแล้วไม่กลับ ชีวิตนี้มีการพลัดพรากเป็นที่สุด ชีวิตนี้ต้องถึงที่สุด เวลาต้องพลัดพรากจากชีวิตนี้ไป แล้วจะมีสิ่งใดเป็นสมบัติของตน

ถ้าครูบาอาจารย์ที่ท่านประพฤติปฏิบัติแล้วนะ เรื่องอย่างนี้ปิดบังไม่ได้ รู้แจ้งเห็นจริงตามข้อเท็จจริงของมัน ธรรมทั้งหลายมาแต่เหตุ มันต้องมีเหตุมีผลของมัน เราถึงพยายาม เห็นไหม

บวชเป็นพระ บวชเป็นพระเพื่อจะฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ แล้วฝึกหัดประพฤติปฏิบัติขึ้นมาให้มันเป็นข้อเท็จจริงในใจของตน ถ้ามันเป็นข้อเท็จจริงในใจของตน ถ้าเป็นเรื่องโลกๆ ก็ข้าเก่า เป็นข้าเก่าก็ย่ำยีลวงโลก ถ้าเป็นนายเก่า นายเก่ามันจะเข้าสู่มรรคสู่ผล เพราะนายเก่ามันคือกิเลส ถ้าเป็นธรรมๆ ขึ้นมา ชำระล้างเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา มันจะเป็นสัจจะความจริง

องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปรารถนารื้อสัตว์ขนสัตว์ก็รื้อหัวใจของสัตว์โลก แล้วเราก็เป็นสัตว์โลก สัตตะผู้ข้อง เป็นมนุษย์ เป็นสัตว์ผู้ข้องกับวัฏฏะ ถ้ามีอำนาจวาสนาประพฤติปฏิบัติฝึกหัดของเรา ทำลายเป็นชั้นเป็นตอนขึ้นมา วิวัฏฏะ จบครับ จบตามข้อเท็จจริงที่ใจนี้ ไม่ใช่จบตามข้อเท็จจริงลวงโลก หลอกโลกให้โลกเชื่อถือ เรื่องของมึง

เรื่องของเรา ปัจจัตตัง สันทิฏฐิโก ใจดวงนี้เป็นผู้ที่ฝึกหัดประพฤติปฏิบัติ ใจดวงนี้เป็นผู้รู้ ใจดวงนี้เป็นปัจจัตตัง เป็นสันทิฏฐิโก ผู้พ้นจากกิเลส เอวัง